Alienacja rodzicielska a przemoc - dlaczego postanowiliśmy przyjrzeć się temu bliżej?

2026-06-15

Trafiłyśmy ostatnio na niezwykle poruszający post dotyczący wykorzystywania pojęcia "alienacji rodzicielskiej" w sprawach, w których pojawiają się zarzuty przemocy wobec kobiet i dzieci. Temat ten wywołuje wiele emocji i często prowadzi do bardzo spolaryzowanych dyskusji. Tym bardziej uznałyśmy, że warto odejść od opinii i przyjrzeć się temu, co na ten temat mówią eksperci oraz instytucje zajmujące się ochroną praw człowieka, zdrowiem psychicznym i bezpieczeństwem dzieci.

Przeanalizowałyśmy stanowiska organizacji międzynarodowych, polskich instytucji publicznych oraz ekspertów z zakresu psychiatrii, psychologii, prawa rodzinnego i przeciwdziałania przemocy. Wśród nich znalazły się m.in.:

ONZ,
GREVIO,
Parlament Europejski,
Światowa Organizacja Zdrowia,
Polskie Towarzystwo Psychiatryczne,
Konsultant krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży,
a także badacze i praktycy zajmujący się od lat problematyką przemocy wobec kobiet i dzieci.

Warto podkreślić, że zdecydowana większość tych stanowisk nie neguje istnienia konfliktów rodzinnych czy sytuacji, w których dochodzi do utrudniania kontaktów dziecka z rodzicem. Zwraca jednak uwagę na to, że koncepcje takie jak "syndrom alienacji rodzicielskiej" (PAS) lub niezweryfikowane sposoby interpretowania "alienacji rodzicielskiej" nie powinny zastępować rzetelnej oceny bezpieczeństwa dziecka, analizy dowodów oraz badania ewentualnych doświadczeń przemocy.

Ponieważ uważamy, że debata dotycząca dzieci i ich bezpieczeństwa powinna opierać się na wiedzy, a nie wyłącznie na emocjach, do tego wpisu dołączamy zestawienie stanowisk i publikacji przygotowanych przez polskie i międzynarodowe organizacje oraz ekspertów, którzy krytycznie odnoszą się do stosowania koncepcji PAS/PA w sprawach, w których występują zarzuty przemocy.

Nie publikujemy tej listy po to, by kogokolwiek uciszać czy rozstrzygać złożone spory rodzinne. Publikujemy ją dlatego, że każde dziecko ma prawo do bezpieczeństwa, do bycia wysłuchanym i do tego, by decyzje dotyczące jego życia były podejmowane z najwyższą starannością, w oparciu o aktualną wiedzę naukową i standardy ochrony praw człowieka.

Poniżej przedstawiamy przygotowane przez nas zestawienie stanowisk, raportów i publikacji.

Polska

1. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne (PTP) - Stanowisko z 8 czerwca 2024 r. - Stanowisko Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego dotyczące korzystania z pojęcia zespołu alienacji rodzicielskiej

📄 Oficjalne stanowisko: Stanowisko PTP (08.06.2024)

PTP wskazało, że PAS:

nie jest rozpoznaniem psychiatrycznym,
nie figuruje w DSM ani ICD,
może prowadzić do pomijania przemocy domowej.

2. dr n. med. Aleksandra Lewandowska - Konsultant krajowa ds. psychiatrii dzieci i młodzieży

Opinia dla Ministerstwa Zdrowia (2024 r.), w której wskazano, że stosowanie pojęcia alienacji rodzicielskiej może prowadzić do bagatelizowania przemocy wobec dzieci i kobiet.

📄 Opinia konsultant krajowej

3. Rzecznik Praw Obywatelskich

RPO, powołując się na rekomendacje GREVIO, zwracał uwagę na ryzyko pomijania przemocy przy stosowaniu pojęcia alienacji rodzicielskiej.

📄 Komunikat RPO: RPO – GREVIO: nie stosować terminu "alienacja rodzicielska"